De Scania motorrem remt de truck af via de aandrijflijn, zonder dat de wielremmen al het werk hoeven te doen. Daardoor blijven remschijven, remblokken en remvoeringen koeler en neemt de slijtage af. Vooral tijdens lange afdalingen en bij het voorsorteren is dat belangrijk. Welke techniek daarbij wordt gebruikt, verschilt per bouwjaar en uitvoering: een Scania kan gewone motorremwerking, een uitlaatrem, een compressierem en eventueel een retarder hebben.
In de praktijk worden deze systemen vaak gezamenlijk ‘de motorrem’ genoemd. Technisch zijn ze echter niet hetzelfde. Dat onderscheid is relevant voor de bediening, de beschikbare remkracht en het gedrag van de truck. Op de overzichtspagina over Scania staat meer informatie over de verschillende modellen en generaties van het merk.
Hoe werkt de motorrem van een Scania?
Zodra de chauffeur het gaspedaal loslaat terwijl de transmissie in een versnelling staat, blijven de aangedreven wielen de motor ronddraaien. De motor levert dan geen aandrijfkracht meer, maar veroorzaakt wel weerstand door compressie, interne wrijving en het verpompen van lucht. Die weerstand wordt via de versnellingsbak en cardanas teruggeleid naar de aangedreven as. De truck vertraagt.
Deze natuurlijke remwerking is bij een zware vrachtwagen meestal niet voldoende om een beladen combinatie langdurig op snelheid te houden. Daarom kan Scania aanvullende remtechnieken toepassen.
Uitlaatrem
Bij een uitlaatrem wordt de uitstroom van uitlaatgassen tijdelijk begrensd, doorgaans met een klep in het uitlaatsysteem of door aansturing van de turbo. Hierdoor ontstaat tegendruk. De zuigers moeten harder werken om de uitlaatgassen uit de cilinders te drukken, waardoor de motor meer bewegingsenergie uit de aandrijflijn opneemt.
De uitlaatrem werkt alleen effectief wanneer de aandrijflijn gekoppeld blijft. Met de koppeling ingetrapt, de versnellingsbak in neutraal of bij een te laag motortoerental valt een groot deel van de remwerking weg. Een hoger toerental levert doorgaans meer remvermogen op, omdat de motor per seconde meer arbeid verricht. Daarbij moeten de toegestane toerentallen uit de voertuiginstructies worden aangehouden.
Compressierem of CRB
Moderne Scania-aandrijflijnen kunnen zijn uitgerust met een Compression Release Brake, afgekort CRB. Bij deze techniek wordt de samengeperste lucht op een nauwkeurig gekozen moment uit de cilinder vrijgelaten. De motor gebruikt energie om de lucht samen te persen, maar krijgt die energie tijdens de arbeidsslag niet volledig terug. Zo verandert de motor tijdelijk in een krachtige luchtcompressor.
Een compressierem kan vooral bij hogere toerentallen aanzienlijk meer vertraging leveren dan alleen de natuurlijke motorweerstand. De aansturing is geïntegreerd met de motor, transmissie en andere remsystemen. Daardoor kan een geautomatiseerde Scania-versnellingsbak terugschakelen om binnen een effectief toerentalgebied te blijven.
Motorrem, retarder en bedrijfsrem vergeleken
De motorrem en retarder zijn allebei hulpremsystemen, maar gebruiken een ander werkingsprincipe. De bedrijfsrem werkt rechtstreeks op de wielen en blijft noodzakelijk om krachtig af te remmen, volledig tot stilstand te komen en in noodsituaties te reageren.
| Remsysteem | Werking | Voornaamste toepassing |
|---|---|---|
| Motor- of uitlaatrem | Benut weerstand en tegendruk in de motor | Uitrollen, voorsorteren en snelheid beheersen |
| Compressierem | Laat samengeperste lucht gericht uit de cilinders ontsnappen | Krachtigere, langdurige hulpremming |
| Scania Retarder | Remt hydrodynamisch via een unit bij de transmissie | Lange afdalingen en intensief remwerk |
| Bedrijfsrem | Bedient de remmen aan de wielen | Snelheid sterk verlagen en volledig stoppen |
De Scania Retarder is dus geen motorrem. Het systeem zet bewegingsenergie via olieweerstand om in warmte en remt daarbij de aangedreven wielen. Omdat een retarder langdurig veel remvermogen kan leveren, is hij geschikt voor zwaar transport, heuvelachtige routes en werkzaamheden met veel remmomenten. De geproduceerde warmte moet wel via het koelsysteem worden afgevoerd.
In uitvoeringen met geïntegreerde remregeling kunnen motorrem, retarder en bedrijfsrem automatisch samenwerken. Wanneer de chauffeur het rempedaal licht bedient, gebruikt het systeem waar mogelijk eerst beschikbare hulpremcapaciteit. Bij een grotere remvraag worden de wielremmen toegevoegd. De precieze verdeling hangt af van de configuratie, belading, snelheid, temperatuur en grip.
Zo gebruik je de Scania motorrem effectief
Een motorrem werkt het best wanneer de chauffeur vooruitkijkt en vroeg begint met vertragen. Wie pas onderaan een afdaling of vlak voor een rotonde reageert, moet alsnog veel bedrijfsrem gebruiken. Vroeg gas loslaten en de hulprem geleidelijk inschakelen geeft een rustiger rijgedrag en houdt meer remreserve beschikbaar.
- Kies vooraf een veilige snelheid. Verlaag de snelheid vóór een steile afdaling en niet pas wanneer de combinatie al versnelt.
- Houd een passende versnelling ingeschakeld. De motor moet via de aandrijflijn met de wielen verbonden blijven. Laat de truck niet in neutraal afdalen.
- Bouw de remstand geleidelijk op. Gebruik de hendel of automatische stand volgens de uitrusting van de truck. Een plotselinge hoge remstand kan onrust veroorzaken.
- Let op het toerental. Te laag betekent weinig motorremwerking. Laat de transmissie terugschakelen of kies handmatig een geschikte versnelling zonder het toegestane motortoerental te overschrijden.
- Gebruik de bedrijfsrem wanneer dat nodig is. Een hulprem is geen vervanging voor de wielremmen. Corrigeer de snelheid tijdig en beheerst.
Extra voorzichtigheid is nodig op sneeuw, ijs, modder of een nat en glad wegdek. De motorrem en retarder werken via de aangedreven wielen. Bij weinig grip kan een sterke remvraag daardoor de stabiliteit beïnvloeden. Elektronische systemen kunnen de hulpremwerking begrenzen wanneer wielslip wordt gedetecteerd, maar de chauffeur blijft verantwoordelijk voor een aangepaste snelheid en een geleidelijke bediening.
Ook de belading speelt een rol. Een lege trekker reageert anders dan een zwaar beladen combinatie, terwijl een oplegger of aanhanger niet altijd in dezelfde mate meedoet met een via de aandrijfas opgewekte remvertraging. Een rustige opbouw van de remkracht voorkomt dat de combinatie wordt verrast door een abrupte snelheidsverandering.
Verschillen bij de Scania T-serie en mogelijke storingen
Bij de klassieke Scania T-serie hangt de werking sterk af van het bouwjaar, motortype en de gekozen uitrusting. Oudere torpedo-Scania’s hebben doorgaans een eenvoudiger aangestuurde uitlaatrem dan moderne trucks met volledig geïntegreerd motormanagement en een geautomatiseerde transmissie. Sommige exemplaren zijn bovendien later aangepast of gerestaureerd. De bediening van de ene T-serie kan daarom niet zonder meer op een andere worden toegepast.
Een duidelijk uitlaatgeluid tijdens het remmen is bij veel oudere systemen normaal. Blijft de verwachte vertraging uit, controleer dan eerst de rijomstandigheden: staat de transmissie in een versnelling, is de koppeling volledig los en is het toerental hoog genoeg? Een zwakke werking hoeft niet direct op een defect te wijzen.
Mogelijke technische oorzaken zijn een stroef werkende uitlaatklep, een probleem met de pneumatische of hydraulische bediening, lekkage, een defecte schakelaar of een storing in de elektronische aansturing. Bij moderne uitvoeringen kan ook de communicatie tussen motor, versnellingsbak en remmanagement een rol spelen. Waarschuwingsmeldingen op het display mogen daarom niet worden genegeerd.
Test onderdelen van de uitlaatrem niet met draaiende motor onder de truck. Het uitlaatsysteem kan zeer heet zijn en bewegende delen kunnen onverwacht worden bediend. Laat een merkbaar verminderde remwerking, afwijkend geluid of terugkerende foutmelding onderzoeken door een werkplaats die de betreffende Scania-generatie kent.
Samengevat is de Scania motorrem een verzamelnaam voor technieken die de motor en aandrijflijn gebruiken om snelheid af te bouwen. Goed gebruik begint met vroeg anticiperen, een passende versnelling en voldoende toerental. De retarder vormt daarop een afzonderlijke aanvulling, terwijl de bedrijfsrem altijd nodig blijft voor krachtige vertraging en het volledig stoppen van de truck.
