De DAF TraXon is een geautomatiseerde handgeschakelde versnellingsbak, ook wel een AMT genoemd. De transmissie heeft een mechanische opbouw, maar bedient de koppeling en kiest de versnellingen elektronisch en pneumatisch. Daardoor ontbreekt het koppelingspedaal en kan de chauffeur de truck als een automaat bedienen. TraXon wordt vooral toegepast in middelzware en zware DAF-vrachtwagens, waarbij uitvoering, software en aantal versnellingen afhangen van het model en de inzet.
Het belangrijkste verschil met een volautomatische transmissie is dat de TraXon normaal gesproken geen klassieke koppelomvormer gebruikt. Tijdens een schakelactie wordt de aandrijfkracht daarom kort onderbroken. Dat is geen defect, maar een kenmerk van een geautomatiseerde mechanische versnellingsbak. Een correct gespecificeerde en goed onderhouden TraXon combineert relatief lage aandrijfverliezen met bedieningsgemak en een automatisch afgestemde schakelstrategie.
Hoe werkt de DAF TraXon versnellingsbak?
De basis van de TraXon is ontwikkeld door transmissiefabrikant ZF. De versnellingsbak bestaat uit een mechanisch tandwielstelsel, een geautomatiseerde koppeling, schakelactuatoren en een elektronische regeling. Die regeling communiceert met onder meer de motor, het remsysteem en verschillende voertuigsensoren.
Bij het wegrijden bepaalt de elektronica welke startversnelling past bij het voertuiggewicht, het gevraagde motorkoppel en de hellingshoek. Vervolgens laat het systeem de koppeling gecontroleerd aangrijpen. Tijdens het rijden worden schakelpunten gekozen op basis van onder andere de belasting, de stand van het gaspedaal, het toerental en het ingestelde rijprogramma.
De TraXon is dus meer dan alleen een versnellingsbak die zelfstandig schakelt. Hij maakt deel uit van de complete aandrijflijn. De motorregeling kan tijdens het schakelen tijdelijk motorkoppel terugnemen, waarna de transmissie de volgende versnelling inschakelt en de aandrijving weer opbouwt. Hierdoor kan de bak sneller en consistenter schakelen dan wanneer een chauffeur alle handelingen afzonderlijk zou uitvoeren.
| Type transmissie | Koppeling | Schakelkarakter |
|---|---|---|
| Handgeschakelde bak | Door chauffeur bediend | Volledig afhankelijk van de chauffeur |
| TraXon AMT | Automatisch bediend | Korte trekkrachtonderbreking bij schakelen |
| Volautomaat met koppelomvormer | Geen conventionele droge koppeling voor het wegrijden | Zeer vloeiende krachtopbouw, maar een andere technische opbouw |
DAF levert TraXon-uitvoeringen met verschillende overbrengingen en software-instellingen. Een twaalfversnellingsbak is bij veel wegtransportconfiguraties gebruikelijk. Voor bepaalde zware of specialistische toepassingen kan een andere uitvoering, waaronder een zestienversnellingsvariant, beschikbaar zijn. De exacte combinatie moet altijd worden gecontroleerd aan de hand van het voertuigtype en de fabrieksspecificatie.
Rijden en manoeuvreren met een TraXon
In de automatische stand kiest de truck zelf de versnellingen. De chauffeur kan bij veel uitvoeringen ook handmatig op- of terugschakelen, voor zover de voertuigelektronica dat binnen veilige toerentalgrenzen toestaat. Handmatige bediening kan nuttig zijn bij een steile afdaling, op een bouwterrein of wanneer vroegtijdig terugschakelen gewenst is.
Bij langzaam manoeuvreren verdient de koppeling extra aandacht. Een TraXon laat de truck kruipen door de koppeling gedeeltelijk te laten slippen. Langdurig rijden met zeer weinig snelheid, veelvuldig wisselen tussen vooruit en achteruit of een combinatie langdurig op het gaspedaal tegen een helling houden, ontwikkelt veel warmte en versnelt de slijtage.
Gebruik daarom de aanwezige manoeuvreerstand wanneer de truck daarmee is uitgerust. Deze functie maakt de reactie op het gaspedaal beter doseerbaar. Houd de truck op een helling vast met de bedrijfsrem, parkeerrem of beschikbare wegrijhulp, niet door voortdurend gas te geven terwijl de koppeling slipt. Geef bij achteruitrijden met een zware oplegger bovendien korte, beheerste rijcommando’s en gun de koppeling zo nodig tijd om af te koelen.
Functies zoals EcoRoll en een voorspellende schakelstrategie kunnen de transmissie laten inspelen op het wegverloop. Bij EcoRoll kiest het voertuig onder geschikte omstandigheden zelf een toestand waarin de truck vrijer kan uitrollen. Zet de transmissie tijdens het rijden niet op eigen initiatief in neutraal om hetzelfde effect te bereiken. De automatische functie houdt rekening met voertuigsnelheid, remvraag en de noodzaak om de aandrijving weer beschikbaar te maken.
Uitvoeringen voor wegtransport en zwaar werk
De configuratie van een DAF TraXon wordt afgestemd op de inzet. Bij internationaal en regionaal transport ligt de nadruk op efficiënt schakelen, lage motortoerentallen en comfort. Bij bouwtransport, terreinwerk en zware combinaties zijn trekkracht, beheersbaarheid en het vasthouden van momentum belangrijker. DAF kan daarvoor aangepaste schakelsoftware en een offroadprogramma toepassen.
Een offroadprogramma houdt versnellingen doorgaans langer vast en schakelt op andere momenten dan een zuinig wegprogramma. Daarmee wordt voorkomen dat de transmissie op een losse of steile ondergrond op een ongunstig moment opschakelt. Ook kunnen voertuigspecifieke functies worden opgenomen voor bijvoorbeeld vloeistoftransport, zware trekkers of werkzaamheden met veel lage snelheden.
Afhankelijk van de uitvoering kan de transmissie worden gecombineerd met een PTO voor de aandrijving van hydrauliek of andere opbouwapparatuur. Ook een geïntegreerde Intarder kan onderdeel zijn van de aandrijflijn. Deze hulprem is iets anders dan de motorrem en moet bij aanschaf of vervanging niet worden verondersteld: de aanwezigheid is zichtbaar in de voertuigspecificatie.
De TraXon komt voor in verschillende generaties en modellen binnen het overzicht van DAF-vrachtwagens. Ook de DAF XD is, afhankelijk van motor en chassisconfiguratie, met een geautomatiseerde TraXon-aandrijflijn geleverd. Een typeaanduiding op de versnellingsbak of een algemene modelnaam zegt echter niet alles; overbrengingen, software en toegestane koppels kunnen per voertuig verschillen.
Onderhoud, slijtage en mogelijke storingen
Hoewel de koppeling automatisch wordt bediend, blijft deze bij de gebruikelijke TraXon-uitvoeringen een slijtagedeel. De levensduur wordt sterk beïnvloed door het werk. Een trekker die vooral lange afstanden rijdt, maakt relatief weinig koppelingsbewegingen. Een distributietruck, kipper of voertuig dat veel manoeuvreert, belast de koppeling veel vaker.
Klachten die nader onderzoek verdienen zijn schokken bij het wegrijden, vertraagd inschakelen van vooruit of achteruit, een ongebruikelijk hoog motortoerental tijdens het aangrijpen en herhaalde transmissiewaarschuwingen. Ook het weigeren van bepaalde versnellingen of onverwacht terugvallen naar neutraal vraagt om diagnose. Deze symptomen bewijzen niet automatisch dat de complete versnellingsbak defect is. De oorzaak kan ook liggen bij de koppeling, een actuator, sensor, bedrading, luchtdrukvoorziening, software-instelling of een ontbrekende kalibratie.
Na werkzaamheden aan de koppeling of bediening kan een elektronische afstelling noodzakelijk zijn. Daarbij worden onder meer het aangrijppunt en de bewegingsweg opnieuw ingeleerd. Onderdelen vervangen zonder foutcodes, meetwaarden en mechanische toestand te controleren, kan daarom tot onnodige kosten leiden.
Praktische aandachtspunten voor eigenaar en chauffeur zijn:
- volg het voertuigspecifieke interval voor transmissieolie en inspecties;
- laat lekkage rond de bak, koppeling en pneumatische bediening tijdig onderzoeken;
- controleer foutmeldingen met geschikte diagnoseapparatuur voordat onderdelen worden besteld;
- vermijd langdurige koppelingsslip tijdens manoeuvreren en op hellingen;
- gebruik alleen olie met de voorgeschreven specificatie;
- laat na relevante reparaties de benodigde kalibraties uitvoeren.
Bij aankoop van een gebruikte DAF is een proefrit met zowel koude als warme aandrijflijn verstandig. Let op rustig aangrijpen, logisch gekozen versnellingen en de snelheid waarmee vooruit en achteruit worden ingeschakeld. Controleer ook de onderhoudshistorie en opgeslagen foutcodes. Een lichte voelbare onderbreking tijdens normaal schakelen hoort bij het AMT-principe; harde klappen, slip, terugkerende waarschuwingen of een brandlucht horen daar niet bij.
De DAF TraXon is daarmee een technisch efficiënte transmissie die veel handelingen van de chauffeur overneemt, maar geen onderhoudsvrije automaat is. De juiste rijtechniek, passende software en correcte diagnose zijn bepalend voor het schakelcomfort en de levensduur van koppeling en versnellingsbak.
