De Scania Retarder is een hydraulische hulprem die een vrachtwagen afremt via de aandrijflijn. Het systeem wordt vooral gebruikt om op lange afdalingen of bij herhaald vertragen de snelheid onder controle te houden. Daardoor hoeven de bedrijfsremmen aan de wielen minder werk te verrichten, blijven remschijven en remblokken koeler en neemt de slijtage af.
Een retarder vervangt de gewone remmen niet. Hij vult ze aan en werkt binnen het geïntegreerde remsysteem van de truck samen met onder meer de motorrem, uitlaatrem, versnellingsbak en wielremmen. De precieze werking en bediening verschillen per generatie, versnellingsbak en voertuigconfiguratie. Dat geldt zowel voor moderne Scania-vrachtwagens als voor oudere modellen, waaronder uitvoeringen van de T-serie.
Hoe werkt een Scania Retarder?
De conventionele Scania Retarder is een hydrodynamische rem die bij de uitgaande zijde van de versnellingsbak is geplaatst. In de retarder bevinden zich schoepenwielen: een draaiend deel dat met de aandrijflijn is verbonden en een stilstaand deel in de behuizing. Wanneer de chauffeur remwerking vraagt, wordt olie in de werkruimte gebracht.
Het draaiende schoepenwiel brengt de olie in beweging. De stroming wordt vervolgens door het stilstaande deel afgeremd en teruggeleid. Deze voortdurende verandering van stromingsrichting veroorzaakt weerstand op de aandrijflijn. Bewegingsenergie van de vrachtwagen wordt daarbij omgezet in warmte. Die warmte wordt via het koelsysteem afgevoerd.
Omdat de retarder op de aandrijflijn werkt, ontstaat het remmende effect bij de aangedreven wielen. Er is geen wrijving tussen remblokken en remschijven nodig. De beschikbare remwerking hangt onder meer af van de snelheid van de aandrijflijn, de gekozen remstand, de temperatuur van het systeem en de uitvoering van de retarder. Bij een lagere voertuigsnelheid neemt het hydrodynamische remeffect doorgaans af.
In een geïntegreerde aandrijflijn kan Scania Opticruise een passende versnelling kiezen om de gewenste remwerking te ondersteunen. Afhankelijk van de uitvoering combineert de regelelektronica de retarder met de uitlaatrem, een Compression Release Brake en uiteindelijk de bedrijfsremmen. Deze verdeling wordt ook wel brake blending genoemd.
De chauffeur kan de retarder doorgaans bedienen met een hendel aan de stuurkolom. Bij voertuigen met automatische retarderwerking kan ook een lichte bediening van het rempedaal eerst de hulpremmen activeren. Pas wanneer meer vertraging nodig is, worden de wielremmen nadrukkelijker aangesproken. De beschikbare standen en automatische functies moeten altijd in de voertuighandleiding worden gecontroleerd.
Verschil met de motorrem en bedrijfsrem
Een retarder, motorrem en bedrijfsrem vertragen dezelfde vrachtwagen, maar doen dat op een andere manier. Juist de combinatie van deze systemen maakt langdurig en gecontroleerd remmen mogelijk.
| Remsysteem | Werkingsprincipe | Voornaamste toepassing |
|---|---|---|
| Scania Retarder | Hydraulische weerstand in de aandrijflijn | Langdurig vertragen en snelheid vasthouden op afdalingen |
| Motorrem, uitlaatrem of CRB | De motor levert remmende weerstand | Ondersteunend vertragen zonder de wielremmen zwaar te belasten |
| Bedrijfsrem | Wrijving bij de wielen | Krachtig afremmen, stoppen en noodsituaties |
Het belangrijkste voordeel van de retarder is dat de bedrijfsremmen minder warmte hoeven op te nemen. Dat verkleint de kans dat hun remwerking bij langdurige belasting terugloopt door oververhitting. Bovendien kan minder gebruik van de wielremmen de levensduur van remblokken en remschijven verlengen.
De gelijkmatige vertraging draagt ook bij aan het rijcomfort. Op een lange afdaling hoeft de chauffeur niet voortdurend kort en hard met het rempedaal te corrigeren. Met een geschikte retarderstand of ingestelde afdalingssnelheid kan de combinatie rustiger op snelheid worden gehouden.
Daar staan grenzen tegenover. De retarder is geen parkeerrem en ook geen vervanging voor een noodstop met de bedrijfsremmen. Daarnaast moet de opgewekte warmte kunnen worden afgevoerd. Wanneer het systeem zijn thermische grens nadert, kan de beschikbare remcapaciteit worden beperkt en moeten andere remsystemen bijspringen.
Hoe gebruik je de retarder tijdens het rijden?
Een retarder werkt het prettigst wanneer de chauffeur vooruitkijkt en de snelheid vroegtijdig regelt. Wacht bij een lange afdaling niet totdat de combinatie al te snel rijdt. Kies vooraf een passende snelheid en schakel de hulprem geleidelijk in. Zo hoeft het systeem vooral snelheid vast te houden in plaats van eerst veel overtollige snelheid af te bouwen.
- Beoordeel de afdaling vooraf. Houd rekening met hellingspercentage, verkeersdrukte, bochten, voertuiggewicht en weersomstandigheden.
- Kies tijdig een veilige snelheid. De retarder is bedoeld voor beheerst vertragen, niet om een te hoge afdalingssnelheid achteraf te corrigeren.
- Bouw de remstand geleidelijk op. Een abrupte hoge stand kan onrust veroorzaken, vooral bij weinig grip.
- Laat de aandrijflijn gekoppeld. De retarder kan alleen remkracht via de aandrijflijn overbrengen wanneer de voertuigconfiguratie en ingeschakelde versnelling dat toelaten.
- Gebruik de bedrijfsrem wanneer nodig. Bij lage snelheid, onverwachte verkeerssituaties of onvoldoende hulpremwerking blijven de wielremmen noodzakelijk.
Extra voorzichtigheid is nodig op sneeuw, ijzel, modder en andere gladde ondergronden. Omdat een conventionele retarder via de aangedreven wielen remt, kan een te grote remvraag de beschikbare grip overschrijden. Moderne regelsystemen kunnen ingrijpen, maar heffen de natuurkundige grens van de banden niet op. Schakel daarom rustig terug in remstand en volg de aanwijzingen in het bestuurdershandboek.
Ook bij een lege trekker of een licht beladen voertuig kan de balans anders aanvoelen dan bij een volledig beladen combinatie. Een chauffeur moet de reactie van de truck leren kennen zonder de retarder als automatische garantie voor grip of stabiliteit te beschouwen.
Uitvoering, onderhoud en controle bij aankoop
Niet iedere Scania heeft dezelfde retarder. Oudere trucks kunnen zijn uitgerust met een eerdere generatie, terwijl nieuwere aandrijflijnen een uitschakelbare uitvoering kunnen hebben die bij niet-gebruik wordt losgekoppeld om interne verliezen te beperken. Ook het maximale remmoment, de bediening en de samenwerking met andere hulpremmen zijn configuratieafhankelijk.
Dat is vooral belangrijk bij gebruikte vrachtwagens. Een vermelding als “Scania Retarder” in een advertentie zegt nog niet welke uitvoering aanwezig is of hoe het systeem is geprogrammeerd. Controleer daarom het chassisnummer, de voertuigdocumentatie en de uitrustingsspecificatie. Bij een oudere Scania T-serie mogen specificaties van een actuele R4700D bijvoorbeeld niet zonder meer worden overgenomen.
Let tijdens een proefrit op een gelijkmatige opbouw van de remwerking, correcte meldingen in het instrumentenpaneel en een normale samenwerking met de versnellingsbak. Waarschuwingsmeldingen, lekkage rond de aandrijflijn, problemen met de koeling of onregelmatig remgedrag verdienen nader onderzoek door een specialist. Controleer daarnaast of het voorgeschreven onderhoud is uitgevoerd en of passende olie en onderdelen zijn gebruikt.
Een retarder is vooral waardevol bij zwaar transport, veel rijden in heuvelachtig gebied en werkzaamheden waarbij vaak langdurig moet worden afgeremd. Op vlakke routes met een relatief laag treingewicht kan een krachtige motorrem in sommige configuraties voldoende zijn. De juiste keuze hangt daarom niet alleen af van vermogen of model, maar vooral van treingewicht, routeprofiel, inzet en gewenste onderhoudskosten.
Kort samengevat is de Scania Retarder een slijtvaste hulprem voor langdurige snelheidscontrole. Hij ontlast de bedrijfsremmen en maakt afdalingen beter doseerbaar, maar moet correct worden gebruikt en blijft onderdeel van een breder remsysteem.
